در اطاق یکی از مهمانخانه های پاریس طبقه سوم ، جلو پنجره ، فلاندن که بتازگی از ایران برگشته بود جلو میز کوچکی که رویش یک بطری شراب و دو گیلاس گذاشته بودند، روبروی یکی از دوستان قدیمی خودش نشسته بود. در قهوه خانه پائین ساز میزدند، هوا گرفته و تیره بود، باران نم نم میآمد . فلاندن سر را از ما بین دو دستش بلند کرد ، گیلاس شراب را برداشت و تا ته سر کشید و رو کرد به رفقیش:

–هیچ میدانی ؟ یک وقت بود که من خود را میان این خرابه ها ، کوره ها ، بیابان ها گمشده گمان میکردم . با خودم میگفتم : آیا ممکن است یک روزی به وطنم بر گردم ؟ ممکن است همین ساز را بشنوم ؟  آرزو میکردم یک روزی بر گردم. آرزوی یک چنین ساعتی را میکردم که با تو در اطاق تنها درد دل بکنم . اما حالا میخواهم یک چیز تازه برایت بگویم، میدانم که باور نخواهی کرد : حالا که برگشته ام پشیمانم ، میدانی باز دلم هوای ایران را می کند مثل اینست که چیزی را گم کرده باشم!

دوستش که صورت او سرخ شده و چشمهایش بی حالت باز بود از شنیدن این حرف دستش را بشوخی زد روی میز و قهقهه خندید : اوژن ، شوخی نکن ، من میدانم که تو نقاشی اما نمیدانستم که شاعر هم هستی ، خوب از دیدن ما بیزار شده ای ؟ بگو ببینم باید دلبستگی در آنجا پیدا کرده باشی . من شنیده ام که زنهای مشرق زمین خوشگل هستند؟

–نه هیچکدام از اینها نیست شوخی نمیکنم.

–راستی یک روز پیش برادرت بودم ، حرف از تو شد چند تا عکس تازه ای که از ایران فرستاده بودی آوردند تماشا کردیم . یادم است همه اش عکس خرابه بود … آهان یکی از آنها را گفتند پرستشگاه آتش است مگر در آنجا آتش میپرستند ؟ من از این مملکتی که تو بودی فقط میدانم که قالیهای خوب دارد ! چیز دیگری نمیدانم حالا تو هر چه دیده ای برایمان تعریف بکن . میدانی آنجا برای ما پاریسیها تازگی دارد.

فلاندن کمی سکوت کرد بعد گفت :

یک چیزی بیادم انداختی ، یک روز در ایران برایم پیش آمد غریبی روی داد . تاکنون به هیچکس حتی به رفیقم کست هم که با من بود نگفتم، ترسیدم به من بخندد . میدانی که من بهیچ چیز اعتقاد ندارم ولی من در مدت زندگانی خودم تنها یکبار خدا را بدون ریا در نهایت راستی و درستی پرستیدم آنهم در ایران نزدیک همان پرستشگاه آتش بود که عکسش را دیده ای . وقتیکه در جنوب ایران بودم و در پرسپولیس کاوش میکردم یک شب رفیقم کست ناخوش بود ، من تنها رفته بودم در نقش رستم، آنجا قبر پادشاهان قدیم ایران را در کوه کنده اند، بنظرم عکسش را دیده باشی ؟ یک چیزی است صلیب مانند در کوه کنده شده ، بالای آن عکس شاه است که جلو آتشکده ایستاده دست راست را بسوی آتش بلند کرده . بالا اتشکده آهورا مزدا خدای آنها میباشد . پائین آن به شکل ایوان در سنگ تراشیده شده و قبر پادشاه میان دخمه سنگی قرار گرفته . از این دخمه ها چندتا در آنجا دیده میشود ، روبروی آنها آتشکده بزرگ است که کعبه زرتشت مینامند.

باری خوب یادم است نزدیک غروب بود من مشغول اندازه گیری همین پرستشگاه بودم ، از خستگی و گرمای آفتاب جانم به لبم رسیده بود ناگهان ، بنظرم آمد دو نفر که لباس آنها ورای لباس معمولی ایرانیان بود بسوی من میآمدند . نزدیک که رسیدند دیدم دو نفر پیرمرد سالخورده هستند، اما دو نفر پیرمرد تنومند ، سرزنده با چشمهای درخشان و یک سیمای مخصوصی داشتند . از آنها پرسشهائی کردم . معلوم شد تاجر یزدی هستند از شمال ایران میآیند . دین آنها مانند مذهب بیشتر اهالی یزد زردشتی است یعنی مثل پادشاهان قدیم ایران آتش پرست بودند و مخصوصا راه خودشان را کج کرده و به اینجا آمده بودند تا از آتشکده باستانی زیارت کرده باشند. هنوز حرف آنها تمام نشده بود که شروع کردند به گرد آوردن خرده چوب و چلیکه و برگ خشک ، آنها را رویهم کپه کردند و تشکیل کانون کوچکی دادند . من همینطور مات آنها را تماشا می کردم . چوبهای خشک را آتش زدند و شروع کردند به خواندن دعاها و زمزمه کردن به یک زبان مخصوصی که من هنوز نشنیده بودم. گویا همان زبان زردشت و اوستا بود ، شاید همان زبانی بود که بخط میخی روی سنگها کنده بودند !

در این بین که دو نفر گبر جلوی آتش مشغول دعا بودند من سرم را بلند کردم ، دیدم روی تخته سنگ بالای دخمه روبرویم مجلسی که در سنگ کنده شده بود درست شبیه و مانند مجلس زنده ای بود که من جلو آن ایستاده بودم و با چشم خودم میدیدم . من بجای خودم خشک شدم مانند این بود که این آدمها از روی سنگ بالای قبر داریوش زنده شده بودند و پس از چندین هزار سال آمده بودند روبروی من مظهر خدای خودشان را میپرسیدند! من در شگفت بودم که چگونه پس از این طول زمان با وجود کوششی که مسلمانان در نابود کردن و برانداختن این کیش به خرج داده بودند باز هم این کیش باستانی پیروانی داشت که پنهانی ولی در هوای آزاد جلو آتش به خاک می افتند!

دو نفر گبر رفتند و ناپدید گشتند ، من تنها ماندم اما کانون کوچک آتش هنوز میسوخت ، نمیدانم چطور شد من خودم را در زیر فشار یک تکان و هیجان مذهبی حس کردم . خاموشی سنگینی در اینجا فرمانروائی داشت ، ماه بشکل گوی گوگرد آتش گرفته از کنار کوه در آمده بود و با روشنائی رنگ پریده ای بدنه آتشکده بزرگ را روشن کرده بود . حس کردم که دو سه هزار سال به قهقرا رفته , ملیت، شخصیت و محیط خودم را فراموش کرده بودم ، خاکستر پهلوی خودم را نگاه کردم که آن دو نفر پیرمرد مرموز جلو آن بخاک افتاده و آنرا پرستش و ستایش کرده بودند ، از روی آن بآهستگی دود آبی رنگی به شکل ستون بلند میشد و در هوا موج میزد ، سایه سنگهای شکسته ، کرانه محو آسمان ، ستاره هائی که بالای سرم میدرخشیدند و بهم چشمک میزدند جلو خاموشی با شکوه جلگه ، میان این ویرانه های اسرار آمیز و آتشکده های دیرینه مثل این بود که محیط ، روان همه گذشتگان و نیروی فکر آنها که بالای این دخمه ها و سنگهای شکسته پرواز میکرد ، مرا وادار کرد ، یا بمن الهام شد ، چون بدست خودم نبود ، منکه به هیچ چیز اعتقاد نداشتم بی اختیار جلو این خاکستری که دود آبی فام از روی آن بلند میشد زانو بزمین زدم و آنرا پرستیدم ! نمیدانستم چه بگویم ولی احتیاج به زمزمه کردن هم نداشتم ، شاید یک دقیقه نگذشت که دوباره بخودم آمدم اما مظهر آهورامزدا را پرستیدم – همانطوریکه شاید پادشاهان قدیم ایران آتش را میپرستیدند ، در همان دقیقه من آتش پرست بودم . حالا تو هر چه میخواهی درباره من فکر بکن . شاید هم سستی و ناتوانی آدمیزاد است !

****

توضیح اینکه صادق هدایت به خوبی می دانسته که زرتشتیان آتش پرست نبوده اند و آتش برایشان پرستش سو ( قبله ) است و برای نیایش یزدان به کار می رود . پافشاری او در این داستان بر واژه ی آتش پرست و عنصر آتش پرستی برای آن است که نشان دهد فلاندن بدون هیچ پیش زمینه ی ذهنی و بدون هیچ کشش و گرایشی به آن جذبه ی آنی دچار شده و نیاز غریزی به پرستش را برآورده کرده . رحمت به روح هدایت

سلام

صادق هدایت یکی از بزرگترین نامهای ادبیات ایران است . داستانهای کوتاه هدایت آیینه ی تمام نمای جامعه ی ایران در ۲۰۰ سال اخیر است . احساسات , اعتقادات , روابط , گفتار و خلاصه همه چیز فرهنگ ایرانی در نوشته های هدایت به روشنی و در نهایت امانت داری به تصویر کشیده شده است . از لابه لای همه ی خطوط داستانهای کوتاه و بلند هدایت عشق و تعصب و دلسوزی بی پایان او نسبت به سرزمین و مردمش کاملا دیدنی است و همین امر باعث شده که نوشته های او تا این پایه دوست داشتنی و دلنشین باشند .

دو داستان کوتاه از این نویسنده ی بزرگ برایتان می گذارم . آبجی خانم در ۴ صفحه و آتش پرست در ۲ صفحه . در هر دوی این داستانها بیان حالات و افکار بسیار گیرا و دلکش هستند . اگر اهل کتاب خوانی باشید حتما اینها را خوانده اید . اما خواندن دوباره و این بار توجه بیشتر به فضا سازی و بیان حالات شخصیتهای داستان خالی از لذت نیست .

آبجی خانوم

آتش پرست

سلام

خرداد ماه , ماه مناسبتهاست . ۲ خــرداد ۷۶ , ۳۱ خرداد ۷۷ ( پیروزی تیم ملی فوتبال ایران بر تیم ملی آمریکا در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه ) و ۳ خرداد که سالروز پس گرفتن خرمشهر از دشمن متجاوز عرب است .

دشمنی اعراب با ایرانیان ( منظور از اعراب اهالی کشورهای عربی هستند و نه هموطنان عزیز عرب زبانمان ) سابقه ای دیرین دارد . از آن روزی که مردم به تنگ آمده از حکومت فاسد و ستمگر ساسانی در برابر هجوم اعراب حاکمیت را تنها گذاشتند و سرزمین پهناور ایران در عرض حدود ۲۰ سال به دست اعراب افتاد این کینه و نفرت با به راه انداختن جوهای خون و پشته ساختن از کشته های ایرانی نمود پیدا کرد . در سده های بعدی همه ی حکومتهای ایران در برابر دربار خلافت اعراب خراج گذار بودند و این موضوع باعث احساس برتری زیادی در نزد اعراب می شد .

با روی کار آمدن صفویه و اجباری شدن مذهـب شـیعـه در ایران کینه و دشمنی اعراب وارد مرحله ی جدیدی شد . در سال ۱۳۵۹ پس از حدود یکسال و نیم از انقلاب بلاخره این کینه ی دیرپا جا برای خودنمایی پیدا کرد و عراق به ایران حمله کرد و خرمشهر را گرفت و آبادان و اهواز را هم محاصره کرد ( که البته آروزی گرفتن آبادان به همت تیپ زرهی لشکر ۷۷ خراسان و شیربچه های آبادانی به همراه صدام حسین به گور رفت ) . در ۳ خرداد سال ۱۳۶۱ یعنی پس از حدود ۲ سال خرمشهر از عراقی ها پس گرفته شد . اما آن چیزی که نباید فراموش شود رفتار عراقی ها پس از دستیابی به این شهر است .

گویا حدود ۱۵۰ نفر که همگی مردم عادی و غیر نظامی بودند به دست عراقی ها می افتند و همگی به وحشیانه ترین شکل ممکن مورد تجاوز جنسی قرار می گیرند . زن و مرد و پیر و جوان از این توحش عراقی ها در امان نمی مانند و به همه تجاوز می شود . پس از آنان همه ی مردان با گلوله کشته می شوند و زنان هم زنده به گور می شوند . سر تمامی نخلهای خرمشهر با آرپی جی ۷ قطع می شود و تمامی خانه های شهر ویران می شوند . به طوری که بجز بخشی از مسجد جامع خرمشهر هیچ دیواری در این شهر سالم نمی ماند .

با افسوس فراوان می بینیم که هیچ جا گفت و گویی از این رویداد شوم و غیر انسانی نمی شود . جریان آزادی خرمشهر با آب و تاب زیاد بازگو می شود , اما از فجایعی که عراقی ها در طول جنگ به بار آورده اند به هیچ روی یادی نمی شود .

بر ما ایرانیان است که حافظه ی تاریخی داشته باشیم و این گونه رویدادها را فراموش نکنیم . انصافا زمانی که می بینیم هم وطنانمان گروه گروه , هزار هزار به عراق سفر می کنند و بخش مهمی از بودجه ی این کشور را تامین می کنند نباید تا مغز استخوانمان بسوزد ؟ پس آن غیرتی که مدعی اش هستیم کجاست ؟ آیا همسایه ها حق دارند به کشور ما حمله کنند و هر کاری که دلشان خواست انجام دهند و بعد هم جیبشان را رو به ما باز کنند که ما پرش کنیم ؟ کاش کمی به هوش تر بودیم .

به هر حال یاد همه ی خونهایی که در خرمشهر و برای خرمشهر ریخته شد گرامی باد .

بیایید آرزو کنیم کشور ما از آن نسل دلاورانی که با دست خالی مرزهای کشور را حفظ کردند خالی نشود .

 

ناصر حجازی درگذشت .

یادش گرامی